Về cơ bản, một mạng máy tính là một số các máy tính được nối kết với nhau
theo một cách nào đó. Khác với các trạm truyền hình chỉ gửi thông tin đi, các
mạng máy tính luôn hai chiều, sao cho khi máy tính A gửi thông tin tới máy tính
B thì B có thể trả lời lại cho A.
Nói một cách khác, một số máy tính được kết nối với nhau và có thể trao đổi
thông tin cho nhau gọi là mạng máy tính.
Từ nhiều máy tính riêng rẽ, độc lập với nhau, nếu ta kết nối chúng lại thành
mạng máy tính thì chúng có thêm những ưu điểm sau:
- Nhiều người có thể dùng chung một phần mềm tiện ích.
- Một nhóm người cùng thực hiện một đề án nếu nối mạng họ sẽ dùng chung dữ
liệu của đề án, dùng chung tệp tin chính (master file) của đề án, họ trao
đổi thông tin với nhau dễ dàng.
- Dữ liệu được quản lý tập trung nên an toàn hơn, trao đổi giữa những người sử
dụng thuận lợi hơn, nhanh chóng hơn.
- Có thể dùng chung thiết bị ngoại vi hiếm, đắt tiền (máy in, máy vẽ,…).
- Người sử dụng trao đổi với nhau thư tín dễ dàng (E-Mail) và có thể sử
dụng hệ mạng như là một công cụ để phổ biến tin tức, thông báo về một chính sách
mới, về nội dung buổi họp, về các thông tin kinh tế khác như giá cả thị trường,
tin rao vặt (muốn bán hoặc muốn mua một cái gì đó), hoặc sắp xếp thời khoá biểu
của mình chen lẫn với thời khoá biểu của những người khác,…
- Một số người sử dụng không cần phải trang bị máy tính đắt tiền (chi phí thấp
mà chức nǎng lại mạnh).
- Mạng máy tính cho phép người lập trình ở một trung tâm máy tính này có thể
sử dụng các chương trình tiện ích của một trung tâm máy tính khác đang rỗi, sẽ
làm tǎng hiệu quả kinh tế của hệ thống.
- Rất an toàn cho dữ liệu và phần mềm vì phần mềm mạng sẽ khoá các tệp tin
(files) khi có những người không đủ quyền hạn truy xuất các tệp tin và
thư mục đó.
Phân loại mạng máy tính theo phạm vi địa lý
Mạng máy tính có thể phân bổ trên một vùng lãnh thổ nhất định và có thể phân
bổ trong phạm vi một quốc gia hay quốc tế.
Dựa vào phạm vi phân bổ của mạng người ta có thể phân ra các loại mạng như
sau:
- GAN (Global Area Network) kết nối máy tính từ các châu lục khác nhau. Thông
thường kết nối này được thực hiện thông qua mạng viễn thông và vệ tinh.
- WAN (Wide Area Network) – Mạng diện rộng, kết nối máy tính trong nội bộ các
quốc gia hay giữa các quốc gia trong cùng một châu lục. Thông thường kết nối này
được thực hiện thông qua mạng viễn thông. Các WAN có thể được kết nối với nhau
thành GAN hay tự nó đã là GAN.
- MAN (Metropolitan Area Network) kết nối các máy tính trong phạm vi một thành
phố. Kết nối này được thực hiện thông qua các môi trường truyền thông tốc độ cao
(50-100 Mbit/s).
- LAN (Local Area Network) – Mạng cục bộ, kết nối các máy tính trong
một khu vực bán kính hẹp thông thường khoảng vài trǎm mét. Kết nối được thực
hiện thông qua các môi trường truyền thông tốc độ cao ví dụ cáp đồng trục thay
cáp quang. LAN thường được sử dụng trong nội bộ một cơ quan/tổ chức…Các LAN có
thể được kết nối với nhau thành WAN.
Trong các khái niệm nói trên, WAN và LAN là hai khái niệm hay được sử dụng
nhất.
Mạng cục bộ – LAN
Mạng cục bộ (LAN) là hệ truyền thông tốc độ cao được thiết kế để kết nối các
máy tính và các thiết bị xử lý dữ liệu khác cùng hoạt động với nhau trong một
khu vực địa lý nhỏ như ở một tầng của toà nhà, hoặc trong một toà nhà…. Một số
mạng LAN có thể kết nối lại với nhau trong một khu làm việc.
Các mạng LAN trở nên thông dụng vì nó cho phép những người sử dụng
(users) dùng chung những tài nguyên quan trọng như máy in mầu, ổ đĩa
CD-ROM, các phần mềm ứng dụng và những thông tin cần thiết khác. Trước khi phát
triển công nghệ LAN các máy tính là độc lập với nhau, bị hạn chế bởi số lượng
các chương trình tiện ích, sau khi kết nối mạng rõ ràng hiệu quả của chúng tǎng
lên gấp bội. Để tận dụng hết những ưu điểm của mạng LAN người ta đã kết nối các
LAN riêng biệt vào mạng chính yếu diện rộng (WAN).
Các thiết bị gắn với mạng LAN đều dùng chung một phương tiện truyền tin đó là
dây cáp, cáp thường dùng hiện nay là: Cáp đồng trục (Coaxial cable), Cáp
dây xoắn (shielded twisted pair), cáp quang (Fiber
optic),….
Mỗi loại dây cáp đều có tính nǎng khác nhau.
Dây cáp đồng trục được chế tạo gồm một dây đồng ở giữa chất cách điện, chung
quanh chất cách điện được quán bằng dây bện kim loại dùng làm dây đất. Giữa dây
đồng dẫn điện và dây đất có một lớp cách ly, ngoài cùng là một vỏ bọc bảo vệ.
Dây đồng trục có hai loại, loại nhỏ (Thin) và loại to (Thick). Dây
cáp đồng trục được thiết kế để truyền tin cho bǎng tần cơ bản (Base Band)
hoặc bǎng tần rộng (broadband). Dây cáp loại to dùng cho đường xa, dây
cáp nhỏ dùng cho đường gần, tốc độ truyền tin qua cáp đồng trục có thể đạt tới
35 Mbit/s.
Dây cáp xoắn được chế tạo bằng hai sợi dây đồng (có vỏ bọc) xoắn vào nhau,
ngoài cùng có hoặc không có lớp vỏ bọc bảo vệ chống nhiễu.
Dây cáp quang làm bằng các sợi quang học, truyền dữ liệu xa, an toàn và không
bị nhiễu và chống được han rỉ. Tốc độ truyền tin qua cáp quang có thể đạt 100
Mbit/s.
Nhìn chung, yếu tố quyết định sử dụng loại cáp nào là phụ thuộc vào yêu cầu
tốc độ truyền tin, khoảng cách đặt các thiết bị, yêu cầu an toàn thông tin và
cấu hình của mạng,….Ví dụ mạng Ethernet 10 Base-T là mạng dùng kênh truyền giải
tần cơ bản với thông lượng 10 Mbit/s theo tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 8802.3 nối
bằng đôi dây cáp xoắn không bọc kim (UTP) trong Topology hình
sao.
Việc kết nối các máy tính với một dây cáp được dùng như một phương tiện
truyền tin chung cho tất cả các máy tính. Công việc kết nối vật lý vào mạng được
thực hiện bằng cách cắm một card giao tiếp mạng NIC (Network Interface
Card) vào trong máy tính và nối nó với cáp mạng. Sau khi kết nối vật lý đã
hoàn tất, quản lý việc truyền tin giữa các trạm trên mạng tuỳ thuộc vào phần mềm
mạng.
Đầu nối của NIC với dây cáp có nhiều loại (phụ thuộc vào cáp mạng), hiện nay
có một số NIC có hai hoặc ba loại đầu nối. Chuẩn dùng cho NIC là NE2000 do hãng
Novell và Eagle dùng để chế tạo các loại NIC của mình. Nếu một NIC tương thích
với chuẩn NE2000 thì ta có thể dùng nó cho nhiều loại mạng. NIC cũng có các loại
khác nhau để đảm bảo sự tương thích với máy tính 8-bit và 16-bit.
Mạng LAN thường bao gồm một hoặc một số máy chủ (file server,
host), còn gọi là máy phục vụ) và một số máy tính khác gọi là trạm làm
việc (Workstations) hoặc còn gọi là nút mạng (Network node) – một
hoặc một số máy tính cùng nối vào một thiết bị nút.
Máy chủ thường là máy có bộ xử lý (CPU) tốc độ cao, bộ nhớ (RAM) và đĩa cứng
(HD) lớn.
Trong một trạm mà các phương tiện đã được dùng chung, thì khi một trạm muốn
gửi thông điệp cho trạm khác, nó dùng một phần mềm trong trạm làm việc đặt thông
điệp vào “phong bì”, phong bì này gọi là gói (packet), bao gồm dữ liệu
thông điệp được bao bọc giữa tín hiệu đầu và tín hiệu cuối (đó là những thông
tin đặc biệt) và sử dụng phần mềm mạng để chuyển gói đến trạm đích.
NIC sẽ chuyển gói tín hiệu vào mạng LAN, gói tín hiệu được truyền đi như một
dòng các bit dữ liệu thể hiện bằng các biến thiên tín hiệu điện. Khi nó chạy
trong cáp dùng chung, mọi trạm gắn với cáp đều nhận được tín hiệu này, NIC ở mỗi
trạm sẽ kiểm tra địa chỉ đích trong tín hiệu đầu của gói để xác định đúng địa
chỉ đến, khi gói tín hiệu đi tới trạm có địa chỉ cần đến, đích ở trạm đó sẽ sao
gói tín hiệu rồi lấy dữ liệu ra khỏi phong bì và đưa vào máy tính.
Các kiểu (Topology) của mạng LAN
Topology của mạng là cấu trúc hình học không gian mà thực chất là cách
bố trí phần tử của mạng cũng như cách nối giữa chúng với nhau. Thông thường mạng
có 3 dạng cấu trúc là: Mạng dạng hình sao (Star Topology), mạng dạng vòng
(Ring Topology) và mạng dạng tuyến (Linear Bus Topology). Ngoài 3
dạng cấu hình kể trên còn có một số dạng khác biến tướng từ 3 dạng này như mạng
dạng cây, mạng dạng hình sao – vòng, mạng hỗn hợp,v.v….
Mạng dạng hình sao (Star topology)
Mạng dạng hình sao bao gồm một trung tâm và các nút thông tin. Các nút thông
tin là các trạm đầu cuối, các máy tính và các thiết bị khác của mạng. Trung tâm
của mạng điều phối mọi hoạt động trong mạng với các chức nǎng cơ bản
là:
- Xác định cặp địa chỉ gửi và nhận được phép chiếm tuyến thông tin và liên lạc
với nhau.
- Cho phép theo dõi và sử lý sai trong quá trình trao đổi thông tin.
- Thông báo các trạng thái của mạng…
Các ưu điểm của mạng hình sao:
- Hoạt động theo nguyên lý nối song song nên nếu có một thiết bị nào đó ở một
nút thông tin bị hỏng thì mạng vẫn hoạt động bình thường.
- Cấu trúc mạng đơn giản và các thuật toán điều khiển ổn định.
- Mạng có thể mở rộng hoặc thu hẹp tuỳ theo yêu cầu của người sử
dụng.
Nhược điểm của mạng hình sao:
- Khả nǎng mở rộng mạng hoàn toàn phụ thuộc vào khả nǎng của trung tâm . Khi
trung tâm có sự cố thì toàn mạng ngừng hoạt động.
- Mạng yêu cầu nối độc lập riêng rẽ từng thiết bị ở các nút thông tin đến
trung tâm. Khoảng cách từ máy đến trung tâm rất hạn chế (100 m).
Nhìn chung, mạng dạng hình sao cho phép nối các máy tính vào một bộ tập trung
(HUB) bằng cáp xoắn, giải pháp này cho phép nối trực tiếp máy tính với HUB không
cần thông qua trục BUS, tránh được các yếu tố gây ngưng trệ mạng. Gần đây, cùng
với sự phát triển switching hub, mô hình này ngày càng trở nên phổ biến
và chiếm đa số các mạng mới lắp.
Mạng hình tuyến (Bus Topology)
Theo cách bố trí hành lang các đường như hình vẽ thì máy chủ (host)
cũng như tất cả các máy tính khác (workstation) hoặc các nút
(node) đều được nối về với nhau trên một trục đường dây cáp chính để
chuyển tải tín hiệu.
Tất cả các nút đều sử dụng chung đường dây cáp chính này. Phía hai đầu dây
cáp được bịt bởi một thiết bị gọi là terminator. Các tín hiệu và gói dữ
liệu (packet) khi di chuyển lên hoặc xuống trong dây cáp đều mang theo
điạ chỉ của nơi đến.
Loại hình mạng này dùng dây cáp ít nhất, dễ lắp đặt. Tuy vậy cũng có những
bất lợi đó là sẽ có sự ùn tắc giao thông khi di chuyển dữ liệu với lưu lượng lớn
và khi có sự hỏng hóc ở đoạn nào đó thì rất khó phát hiện, một sự ngừng trên
đường dây để sửa chữa sẽ ngừng toàn bộ hệ thống.
Mạng dạng vòng (Ring Topology)
Mạng dạng này, bố trí theo dạng xoay vòng, đường dây cáp được thiết kế làm
thành một vòng khép kín, tín hiệu chạy quanh theo một chiều nào đó. Các nút
truyền tín hiệu cho nhau mỗi thời điểm chỉ được một nút mà thôi. Dữ liệu truyền
đi phải có kèm theo địa chỉ cụ thể của mỗi trạm tiếp nhận.
Mạng dạng vòng có thuận lợi là có thể nới rộng ra xa, tổng đường dây cần
thiết ít hơn so với hai kiểu trên. Nhược điểm là đường dây phải khép kín, nếu bị
ngắt ở một nơi nào đó thì toàn bộ hệ thống cũng bị ngừng.
Mạng dạng kết hợp
- Kết hợp hình sao và tuyến (star/Bus Topology)
Cấu hình mạng dạng này có bộ phận tách tín hiệu (spitter) giữ vai trò
thiết bị trung tâm, hệ thống dây cáp mạng có thể chọn hoặc Ring Topology
hoặc Linear Bus Topology.
Lợi điểm của cấu hình này là mạng có thể gồm nhiều nhóm làm việc ở cách xa
nhau, ARCNET là mạng dạng kết hợp Star/Bus Topology. Cấu hình dạng này
đưa lại sự uyển chuyển trong việc bố trí đường dây tương thích dễ dàng đối với
bất cứ toà nhà nào.
- Kết hợp hình sao và vòng (Star/Ring Topology)
Cấu hình dạng kết hợp Star/Ring Topology, có một “thẻ bài” liên lạc
(Token) được chuyển vòng quanh một cái HUB trung tâm. Mỗi trạm làm việc
(workstation) được nối với HUB – là cầu nối giữa các trạm làm việc và để
tǎng khoảng cách cần thiết.
Các giao thức (Protocol)
Một tập các tiêu chuẩn để trao đổi thông tin giữa hai hệ thống máy tính hoặc
hai thiết bị máy tính với nhau được gọi là giao thức (Protocol).
Các giao thức (Protocol) còn được gọi là nghi thức hoặc định ước của
mạng máy tính.
Để đánh giá khả nǎng của một mạng được phân chia bởi các trạm như thế nào. Hệ
số này được quyết định chủ yếu bởi hiệu quả sử dụng môi trường truy xuất
(medium access) của giao thức, môi trường này ở dạng tuyến tính hoặc
vòng…. Một trong các giao thức được sử dụng nhiều trong các LAN là:
- Giao thức tranh chấp (Contention Protocol) CSMA/CD CSMA là viết tắt
từ tiếng Anh: Carrier Sense Multiple Access, còn CD là viết tắt từ:
Conllision Detect.
Sử dụng giao thức này các trạm hoàn toàn có quyền
truyền dữ liệu trên mạng với số lượng nhiều hay ít và một cách ngẫu nhiên hoặc
bất kỳ khi nào có nhu cầu truyền dữ liệu ở mỗi trạm. Mối trạm sẽ kiểm tra tuyến
và chỉ khi nào tuyến không bận mới bắt đầu truyền các gói dữ liệu.
CSMA/CD có
nguồn gốc từ hệ thống radio đã phát triển ở trường đại học Hawai vào khoảng nǎm
1970, gọi là ALOHANET.
Với phương pháp CSMA, thỉnh thoảng sẽ có hơn một trạm
đồng thời truyền dữ liệu và tạo ra sự xung đột (collision) làm cho dữ
liệu thu được ở các trạm bị sai lệch. Để tránh sự tranh chấp này mỗi trạm đều
phải phát hiện được sự xung đột dữ liệu. Trạm phát phải kiểm tra Bus
trong khi gửi dữ liệu để xác nhận rằng tín hiệu trên Bus thật sự đúng,
như vậy mới có thể phát hiện được bất kỳ xung đột nào có thể xẩy ra. Khi phát
hiện có một sự xung đột, lập tức trạm phát sẽ gửi đi một mẫu làm nhiễu
(Jamming) đã định trước để báo cho tất cả các trạm là có sự xung đột xẩy
ra và chúng sẽ bỏ qua gói dữ liệu này. Sau đó trạm phát sẽ trì hoãn một khoảng
thời gian ngẫu nhiên trước khi phát lại dữ liệu. Ưu điểm của CSMA/CD là đơn
giản, mềm dẻo, hiệu quả truyền thông tin cao khi lưu lượng thông tin của mạng
thấp và có tính đột biến. Việc thêm vào hay dịch chuyển các trạm trên tuyến
không ảnh hưởng đến các thủ tục của giao thức. Điểm bất lợi của CSMA/CD là hiệu
suất của tuyến giảm xuống nhanh chóng khi phải tải quá nhiều thông tin.
- Giao thức truyền token (Token passing protocol) Đây là giao thức
thông dụng sau CSMA/CD được dùng trong các LAN có cấu trúc vòng (Ring).
Trong phương pháp này, khối điều khiển mạng hoặc token được truyền lần
lượt từ trạm này đến trạm khác. Token là một khối dữ liệu đặc biệt. Khi
một trạm đang chiếm token thì nó có thể phát đi một gói dữ liệu. Khi đã
phát hết gói dữ liệu cho phép hoặc không còn gì để phát nữa thì trạm đó lại gửi
token sang trạm kế tiếp.
Trong token có chứa một địa chỉ đích
và được luân chuyển tới các trạm theo một trật tự đã định trước. Đối với cấu
hình mạng dạng xoay vòng thì trật tự của sự truyền token tương đương với
trật tự vật lý của các trạm xung quanh vòng.
Giao thức truyền token có
trật tự hơn nhưng cũng phức tạp hơn CSMA/CD, có ưu điểm là vẫn hoạt động tốt khi
lưu lượng truyền thông lớn. Giao thức truyền token tuân thủ đúng sự phân
chia của môi trường mạng, hoạt động dựa vào sự xoay vòng tới các trạm. Việc
truyền token sẽ không thực hiện được nếu việc xoay vòng bị đứt đoạn. Giao
thức phải chứa các thủ tục kiểm tra token để cho phép khôi phục lại
token bị mất hoặc thay thế trạng thái của token và cung cấp các
phương tiện để sửa đổi logic (thêm vào, bớt đi hoặc định lại trật tự của các
trạm).
Các chuẩn của mạng máy tính
Để mạng đạt khả nǎng tối đa, các tiêu chuẩn được chọn phải cho phép mở rộng
mạng để có thể phục vụ những ứng dụng không dự kiến trước trong tương lai tại
lúc lắp đặt hệ thống và điều đó cũng cho phép mạng làm việc với những thiết bị
được sản xuất từ nhiều hãng khác nhau.
Hội đồng tiêu chuẩn quốc tế là ISO (International Standards
Organization), do các nước thành viên lập nên. Công việc ở Bắc Mỹ chịu sự
điều hành của ANSI (American National Standards Institude) ở Hoa Kỳ. ANSI
đã uỷ thác cho IEEE (Institude of Electrical and Electronics Engineers)
phát triển và đề ra những tiêu chuẩn kỹ thuật cho LAN.
ISO đã đưa ra mô hình 7 mức (layers, còn gọi là lớp hay tầng) cho
mạng, gọi là kiểu hệ thống kết nối mở hoặc mô hình OSI (Open System
Interconnection).
Chức nǎng của mức thấp bao gồm cả việc chuẩn bị cho mức cao hơn hoàn thành
chức nǎng của mình. Một mạng hoàn chỉnh hoạt động với mọi chức nǎng của mình
phải đảm bảo có 7 mức cấu trúc từ thấp đến cao.
- Mức 1: Mức vật lý (Physical layer)
Thực chất
của mức này là thực hiện nối liền các phần tử của mạng thành một hệ thống bằng
các phương pháp vật lý, ở mức này sẽ có các thủ tục đảm bảo cho các yêu cầu về
chuyển mạch hoạt động nhằm tạo ra các đường truyền thực cho các chuỗi bit thông
tin.
- Mức 2: Mức móc nối dữ liệu (Data Link
Layer)
Nhiệm vụ của mức này là tiến hành chuyển đổi thông tin
dưới dạng chuỗi các bit ở mức mạng thành từng đoạn thông tin gọi là
frame. Sau đó đảm bảo truyền liên tiếp các frame tới mức vật lý, đồng
thời xử lý các thông báo từ trạm thu gửi trả lại.
Nói tóm lại, nhiệm vụ chính
của mức 2 này là khởi tạo và tổ chức các frame cũng như xử lý các thông
tin liên quan tới nó.
- Mức 3: Mức mạng (Network Layer)
Mức mạng nhằm
bảo đảm trao đổi thông tin giữa các mạng con trong một mạng lớn, mức này còn
được gọi là mức thông tin giữa các mạng con với nhau. Trong mức mạng các gói dữ
liệu có thể truyền đi theo từng đường khác nhau để tới đích. Do vậy, ở mức này
phải chỉ ra được con đường nào dữ liệu có thể đi và con đường nào bị cấm tại
thời điểm đó. Thường mức mạng được sử dụng trong trường hợp mạng có nhiều mạng
con hoặc các mạng lớn và phân bổ trên một không gian rộng với nhiều nút thông
tin khác nhau.
- Mức 4: Mức truyền (Transport Layer)
Nhiệm vụ
của mức này là xử lý các thông tin để chuyển tiếp các chức nǎng từ mức trên nó
(mức tiếp xúc) đến mức dưới nó (mức mạng) và ngược lại. Thực chất mức truyền là
để đảm bảo thông tin giữa các máy chủ với nhau. Mức này nhận các thông tin từ
mức tiếp xúc, phân chia thành các đơn vị dữ liệu nhỏ hơn và chuyển chúng tới mức
mạng.
- Mức 5: Mức tiếp xúc (Session Layer)
Mức này
cho phép người sử dụng tiếp xúc với nhau qua mạng. Nhờ mức tiếp xúc những người
sử dụng lập được các đường nối với nhau, khi cuộc hội thoại được thành lập thì
mức này có thể quản lý cuộc hội thoại đó theo yêu cầu của người sử dụng. Một
đường nối giữa những người sử dụng được gọi là một cuộc tiếp xúc. Cuộc tiếp xúc
cho phép người sử dụng được đǎng ký vào một hệ thống phân chia thời gian từ xa
hoặc chuyển một file giữa 2 máy.
- Mức 6: Mức tiếp nhận (Presentation Layer)
Mức
này giải quyết các thủ tục tiếp nhận dữ liệu một cách chính quy vào mạng, nhiệm
vụ của mức này là lựa chọn cách tiếp nhận dữ liệu, biến đổi các ký tự, chữ số
của mã ASCII hay các mã khác và các ký tự điều khiển thành một kiểu mã nhị phân
thống nhất để các loại máy khác nhau đều có thể thâm nhập vào hệ thống
mạng.
- Mức 7: Mức ứng dụng (Application Layer)
Mức
này có nhiệm vụ phục vụ trực tiếp cho người sử dụng, cung cấp tất cả các yêu cầu
phối ghép cần thiết cho người sử dụng, yêu cầu phục vụ chung như chuyển các
file, sử dụng các terminal của hệ thống,…. Mức sử dụng bảo đảm tự động
hoá quá trình thông tin, giúp cho người sử dụng khai thác mạng tốt
nhất.
Hệ thống kết nối mở OSI là hệ thống cho phép truyền thông tin với các hệ
thống khác, trong đó các mạng khác nhau, sử dụng những giao thức khác nhau, có
thể thông báo cho nhau thông qua chương trình Pastren để chuyển từ một
giao thức này sang một giao thức khác.
Chuẩn IEEE
Tiêu chuẩn IEEE LAN được phát triển dựa vào uỷ ban IEEE 802. Tiêu chuẩn IEEE
802.3 liên quan tới mạng CSMA/CD bao gồm cả 2 version bǎng tần cơ bản và
bǎng tần mở rộng. Tiêu chuẩn IEEE 802.4 liên quan tới sự sắp xếp tuyến
token và IEEE 802.5 gồm các vòng truyền token.
Theo chuẩn 802 thì móc nối dữ liệu được chia thành 2 mức con: mức con điều
khiển logic LLC (Logical Link Control Sublayer) và mức con điều khiển xâm
nhập mạng MAC (Media Access Control Sublayer). Mức con LLC giữ vai trò tổ
chức dữ liệu, tổ chức thông tin để truyền và nhận. Mức con MAC chỉ làm nhiệm vụ
điều khiển việc xâm nhập mạng. Thủ tục mức con LLC không bị ảnh hưởng khi sử
dụng các đường truyền dẫn khác nhau, nhờ vậy mà linh hoạt hơn trong khai
thác.
Chuẩn 802.2 ở mức con LLC tương đương với chuẩn HDLC của ISO hoặc X.25 của
CCITT.
Chuẩn 802.3 xác định phương pháp thâm nhập mạng tức thời có khả nǎng phát
hiện lỗi chồng chéo thông tin CSMA/CD. Phương pháp CSMA/CD được đưa ra từ nǎm
1993 nhằm mục đích nâng cao hiệu quả mạng. Theo chuẩn này các mức được ghép nối
với nhau thông qua các bộ ghép nối.
Chuẩn 802.4 thực chất là phương pháp thâm nhập mạng theo kiểu phát tín hiệu
thǎm dò token qua các trạm và đường truyền bus.
Chuẩn 802.5 dùng cho mạng dạng xoay vòng và trên cơ sở dùng tín hiệu thǎm dò
token. Mỗi trạm khi nhận được tín hiệu thǎm dò token thì tiếp nhận
token và bắt đầu quá trình truyền thông tin dưới dạng các frame.
Các frame có cấu trúc tương tự như của chuẩn 802.4. Phương pháp xâm nhập
mạng này quy định nhiều mức ưu tiên khác nhau cho toàn mạng và cho mỗi trạm,
việc quy định này vừa cho người thiết kế vừa do người sử dụng tự quy
định.
Mạng ETHERNET
Ethernet là mạng cục bộ do các công ty Xerox, Intel và
Digital equipment xây dựng và phát triển. Ethernet là mạng thông
dụng nhất đối với các mạng nhỏ hiện nay. Ethernet LAN được xây dựng theo
chuẩn 7 lớp trong cấu trúc mạng của ISO, mạng truyền số liệu Ethernet cho
phép đưa vào mạng các loại máy tính khác nhau kể cả máy tính mini. Ethernet
có các đặc tính kỹ thuật chủ yếu sau đây:
- Có cấu trúc dạng tuyến phân đoạn, đường truyền dùng cáp đồng trục, tín hiệu
truyền trên mạng được mã hoá theo kiểu đồng bộ (Manchester), tốc độ
truyền dữ liệu là 10 Mb/s.
- Chiều dài tối đa của một đoạn cáp tuyến là 500m, các đoạn tuyến này có thể
được kết nối lại bằng cách dùng các bộ chuyển tiếp và khoảng cách lớn nhất cho
phép giữa 2 nút là 2,8 km.
Sử dụng tín hiệu bǎng tần cơ bản, truy xuất tuyến (bus access) hoặc
tuyến token (token bus), giao thức là CSMA/CD, dữ liệu chuyển đi
trong các gói. Gói (packet) thông tin dùng trong mạng có độ dài từ 64 đến
1518 byte.
Mạng TOKEN RING
Ngoài Ethernet LAN một công nghệ LAN chủ yếu khác đang được dùng hiện
nay là Token Ring. Nguyên tắc của mạng Token Ring được định nghĩa
trong tiêu chuẩn IEEE 802.5. Mạng Token Ring có thể chạy ở tốc độ 4Mbps
hoặc 16Mbps. Phương pháp truy cập dùng trong mạng Token Ring gọi là
Token passing . Token passing là phương pháp truy nhập xác định,
trong đó các xung đột được ngǎn ngừa bằng cách ở mỗi thời điểm chỉ một trạm có
thể được truyền tín hiệu. Điều này được thực hiện bằng việc truyền một bó tín
hiệu đặc biệt gọi là Token (mã thông báo) xoay vòng từ trạm này qua trạm
khác. Một trạm chỉ có thể gửi đi bó dữ liệu khi nó nhận được mã không
bận.
Các thiết bị kết nối chính của LAN
Hub
Hub là một trong những yếu tố quan trọng nhất của LAN, đây là điểm kết nối
dây trung tâm của mạng, tất cả các trạm trên mạng LAN được kết nối thông qua
HUB. Một hub thông thường có nhiều cổng nối với người sử dụng để gắn máy tính và
các thiết bị ngoại vi. Mỗi cổng hỗ trợ một bộ kết nối dùng cặp dây xoắn
10BASET từ mỗi trạm của mạng. Khi bó tín hiệu Ethernet được truyền
từ một trạm tới hub, nó được lặp lại trên khắp các cổng khác của hub. Các
hub thông minh có thể định dạng, kiểm tra, cho phép hoặc không cho phép
bởi người điều hành mạng từ trung tâm quản lý hub.
Có ba loại hub:
- Hub đơn (stand alone hub)
- Hub phân tầng (stackable hub, có tài liệu gọi là HUB sắp xếp)
- Hub modun (modular hub)
Modular hub rất phổ biến cho các hệ thống mạng vì nó có thể dễ dàng mở
rộng và luôn có chức nǎng quản lý, modular có từ 4 đến 14 khe cắm, có thể
lắp thêm các modun Ethernet 10BASET.
Stackable hub là lý tưởng cho những cơ quan muốn đầu tư tối thiểu ban
đầu nhưng lại có kế hoạch phát triển LAN sau này.
Chú ý: Uỷ ban kỹ thuật điện tử (IEEE) đề nghị dùng các tên sau đây để chỉ 3
loại dây cáp dùng với mạng Ethernet chuẩn 802.3.
- Dây cáp đồng trục sợi to (thick coax) thì gọi là 10BASE5 (Tốc độ 10
Mbps, tần số cơ sở, khoảng cách tối đa 500m).
- Dây cáp đồng trục sợi nhỏ (thin coax) gọi là 10BASE2 (Tốc độ 10 Mbps,
tần số cơ sở, khoảng cách tối đa 200m).
- Dây cáp đôi xoắn không vỏ bọc (twisted pair) gọi là 10BASET (Tốc độ
10 Mbps, tần số cơ sở, sử dụng cáp sợi xoắn).
- Dây cáp quang (Fiber Optic Inter-Repeater Link) gọi là
FOIRL
Liên mạng (internetworking)
Việc kết nối các LAN riêng lẻ thành một liên mạng chung được gọi là
Internetworking. Internetworking sử dụng ba công cụ chính là: bridge, router và
switch.
Cầu nối (bridge):
Là cầu nối hai hoặc nhiều đoạn (segment) của một mạng. Theo mô hình OSI thì
bridge thuộc mức 2. Bridge sẽ lọc những gói dữ liệu để gửi đi (hay
không gửi) cho đoạn nối, hoặc gửi trả lại nơi xuất phát. Các bridge cũng
thường được dùng để phân chia một mạng lớn thành hai mạng nhỏ nhằm làm tǎng tốc
độ. Mặc dầu ít chức nǎng hơn router, nhưng bridge cũng được dùng
phổ biến.
Bộ dẫn đường (router)
Chức nǎng cơ bản của router là gửi đi các gói dữ liệu dựa trên địa chỉ
phân lớp của mạng và cung cấp các dịch vụ như bảo mật, quản lý lưu
thông…
Giống như bridge, router là một thiết bị siêu thông minh đối
với các mạng thực sự lớn. router biết địa chỉ của tất cả các máy tính ở từng
phía và có thể chuyển các thông điệp cho phù hợp. Chúng còn phân đường-định
truyền để gửi từng thông điệp có hiệu quả.
Theo mô hình OSI thì chức nǎng của router thuộc mức 3, cung cấp thiết
bị với thông tin chứa trong các header của giao thức, giúp cho việc xử lý
các gói dữ liệu thông minh.
Dựa trên những giao thức, router cung cấp dịch vụ mà trong đó mỗi
packet dữ liệu được đọc và chuyển đến đích một cách độc lập.
Khi số kết nối tǎng thêm, mạng theo dạng router trở nên kém hiệu quả
và cần suy nghĩ đến sự thay đổi.
Bộ chuyển mạch (switch)
Chức nǎng chính của switch là cùng một lúc duy trì nhiều cầu nối giữa
các thiết bị mạng bằng cách dựa vào một loại đường truyền xương sống
(backbone) nội tại tốc độ cao. Switch có nhiều cổng, mỗi cổng có
thể hỗ trợ toàn bộ Ethernet LAN hoặc Token Ring.
Bộ chuyển mạch kết nối một số LAN riêng biệt và cung cấp khả nǎng lọc gói dữ
liệu giữa chúng.
Các switch là loại thiết bị mạng mới, nhiều người cho rằng, nó sẽ trở
nên phổ biến nhất vì nó là bước đầu tiên trên con đường chuyển sang chế độ
truyền không đồng bộ ATM.
Hệ điều hành mạng – NOS (Network Operating System)
Cùng với sự nghiên cứu và phát triển mạng máy tính, hệ điều hành mạng đã được
nhiều công ty đầu tư nghiên cứu và đã công bố nhiều phần mềm quản lý và điều
hành mạng có hiệu quả như: NetWare của công ty NOVELL, LAN Manager
của Microsoft dùng cho các máy server chạy hệ điều hành OS/2,
LAN server của IBM (gần như đồng nhất với LAN Manager), Vines
của Banyan Systems là hệ điều hành mạng dùng cho server chạy hệ
điều hành UNIX, Promise LAN của Mises Computer chạy trên
card điều hợp mạng độc quyền, Widows for Workgroups của
Microsoft, LANtastic của Artisoft, NetWare Lite của
Novell,….
Một trong những sự lựa chọn cơ bản mà ta phải quyết định trước là hệ điều
hành mạng nào sẽ làm nền tảng cho mạng của ta, việc lựa chọn tuỳ thuộc vào kích
cỡ của mạng hiện tại và sự phát triển trong tương lai, còn tuỳ thuộc vào những
ưu điểm và nhược điểm của từng hệ điều hành.
Một số hệ điều hành mạng phổ biến hiện nay:
- Hệ điều hành mạng UNIX: Đây là hệ điều hành do các nhà khoa học xây dựng và
được dùng rất phổ biến trong giới khoa học, giáo dục. Hệ điều hành mạng UNIX là
hệ điều hành đa nhiệm, đa người sử dụng, phục vụ cho truyền thông tốt. Nhược
điểm của nó là hiện nay có nhiều Version khác nhau, không thống nhất gây
khó khǎn cho người sử dụng. Ngoài ra hệ điều hành này khá phức tạp lại đòi hỏi
cấu hình máy mạnh (trước đây chạy trên máy mini, gần đây có SCO UNIX chạy
trên máy vi tính với cấu hình mạnh).
- Hệ điều hành mạng Windows NT: Đây là hệ điều hành của hãng
Microsoft, cũng là hệ điều hành đa nhiệm, đa người sử dụng. Đặc điểm của
nó là tương đối dễ sử dụng, hỗ trợ mạnh cho phần mềm WINDOWS. Do hãng
Microsoft là hãng phần mềm lớn nhất thế giới hiện nay, hệ điều hành này
có khả nǎng sẽ được ngày càng phổ biến rộng rãi. Ngoài ra, Windows NT có
thể liên kết tốt với máy chủ Novell Netware. Tuy nhiên, để chạy có hiệu
quả, Windows NT cũng đòi hỏi cấu hình máy tương đối mạnh.
- Hệ điều hành mạng Windows for Worrkgroup: Đây là hệ điều hành mạng
ngang hàng nhỏ, cho phép một nhóm người làm việc (khoảng 3-4 người) dùng chung ổ
đĩa trên máy của nhau, dùng chung máy in nhưng không cho phép chạy chung một ứng
dụng. Hệ dễ dàng cài đặt và cũng khá phổ biến.
- Hệ điều hành mạng NetWare của Novell: Đây là hệ điều hành phổ biến
nhất hiện nay ở nước ta và trên thế giới trong thời gian cuối, nó có thể dùng
cho các mạng nhỏ (khoảng từ 5-25 máy tính) và cũng có thể dùng cho các mạng lớn
gồm hàng trǎm máy tính. Trong những nǎm qua, Novell đã cho ra nhiều phiên
bản của Netware: Netware 2.2, 3.11. 4.0 và hiện có 4.1. Netware là
một hệ điều hành mạng cục bộ dùng cho các máy vi tính theo chuẩn của IBM hay các
máy tính Apple Macintosh, chạy hệ điều hành MS-DOS hoặc OS/2. Hệ điều
hành này tương đối gọn nhẹ, dễ cài đặt (máy chủ chỉ cần thậm chí AT386) do đó
phù hợp với hoàn cảnh trang thiết bị hiện tại của nước ta. Ngoài ra, vì là một
phần mềm phổ biến nên Novell Netware được các nhà sản xuất phần mềm khác hỗ trợ
(theo nghĩa các phân mềm do các hãng phần mềm lớn trên thế giới làm đều có thể
chạy tốt trên hệ điều hành mạng này).
Các Phương tiện Kết nối mạng
liên khu vực (WAN)
Bên cạnh phương pháp sử dụng đường điện thoại thuê bao để kết nối các mạng
cục bộ hoặc mạng khu vực với nhau hoặc kết nối vào Internet, có một số phương
pháp khác:
- Đường thuê bao (leased line). Đây là phương pháp cũ nhất, là phương
pháp truyền thống nhất cho sự nối kết vĩnh cửu. Bạn thuê đường dây từ công ty
điện thoại (trực tiếp hoặc qua nhà cung cấp dịch vụ). Bạn cần phải cài đặt một
“Chanel Service Unit” (CSU) để nối đến mạng T, và một “Digital Service
Unit” (DSU) để nối đến mạng chủ (primary) hoặc giao diện mạng.
- ISDN (Integrated Service Digital Nework). Sử dụng đường điện thoại số
thay vì đường tương tự. Do ISDN là mạng dùng tín hiệu số, bạn không phải dùng
một modem để nối với đường dây mà thay vào đó bạn phải dùng một thiết bị gọi là
“codec” với modem có khả nǎng chạy ở 14.4 kbit/s. ISDN thích hợp cho cả
hai trường hợp cá nhân và tổ chức. Các tổ chức có thể quan tâm hơn đến ISDN có
khả nǎng cao hơn (“primary” ISDN) với tốc độ tổng cộng bằng tốc độ 1.544
Mbit/s của đường T1. Cước phí khi sử dụng ISDN được tính theo thời gian, một số
trường hợp tính theo lượng dữ liệu được truyền đi và một số thì tính theo cả
hai.
- CATV link. Công ty dẫn cáp trong khu vực của bạn có thể cho bạn thuê
một “chỗ” trên đường cáp của họ với giá hấp dẫn hơn với đường điện thoại. Cần
phải biết những thiết bị gì cần cho hệ thống của mình và độ rộng của dải mà bạn
sẽ được cung cấp là bao nhiêu. Cũng như việc đóng góp chi phí với những khách
hàng khác cho kênh liên lạc đó là như thế nào. Một dạng kỳ lạ hơn được đưa ra
với tên gọi là mạng “lai” (“hybrid” Network), với một kênh CATV được sử
dụng để lưu thông theo một hướng và một đường ISDN hoặc gọi số sử dụng cho đường
trở lại. Nếu muốn cung cấp thông tin trên Internet, bạn phải xác định chắc chắn
rằng “kênh ngược” của bạn đủ khả nǎng phục vụ cho nhu cầu thông tin của khách
hàng của bạn.
- Frame relay. Frame relay “uyển chuyển” hơn đường thuê bao. Khách hàng
thuê đường Frame relay có thể mua một dịch vụ có mức độ xác định – một “tốc độ
thông tin uỷ thác” (“Committed Information Rale” – CIR). Nếu như nhu cầu
của bạn trên mạng là rất “bột phát” (burty), hay người sử dụng của bạn có
nhu cầu cao trên đường liên lạc trong suốt một khoảng thời gian xác định trong
ngày, và có ít hoặc không có nhu cầu vào ban đêm – Frame relay có thể sẽ kinh tế
hơn là thuê hoàn toàn một đường T1 (hoặc T3). Nhà cung cấp dịch vụ của bạn có
thể đưa ra một phương pháp tương tự như là phương pháp thay thế đó là
Switched Multimegabit Data Service.
- Chế độ truyền không đồng bộ (Asynchoronous Trangfer Mode – ATM). ATM
là một phương pháp tương đối mới đầu tiên báo hiệu cùng một kỹ thuật cho mạng
cục bộ và liên khu vực. ATM thích hợp cho real-time multimedia song song
với truyền dữ liệu truyền thống. ATM hứa hẹn sẽ trở thành một phần lớn của mạng
tương lai.
- Đường vi sóng (Microware links). Nếu cần kết nối vĩnh viễn đến nhà
cung cấp dịch vụ nhưng lại thấy rằng đường thuê bao hay những lựa chọn khác là
quá đắt, bạn sẽ thấy microware như là một lựa chọn thích hợp. Bạn không
cần trả quá đắt cho cách này của microware, tuy nhiên bạn cần phải đầu tư
nhiều tiền hơn vào lúc đầu, và bạn sẽ gặp một số rủi ro như tốc độ truyền đến
mạng của bạn quá nhanh.
- Đường vệ tinh (satellite links). Nếu bạn muốn được chuyển một lượng
lớn dữ liệu đặc biệt là từ những địa điểm từ xa thì đường vệ tinh là câu trả
lời. Tầm hoạt động của những vệ tinh cùng vị trí địa lý với trái đất cũng tạo ra
một sự chậm trễ (hoặc “bị che dấu”) mà những người sử dụng Telnet có thể cảm
nhận được
Về cơ bản, một mạng máy tính là một số các máy tính được nối kết với nhau
theo một cách nào đó. Khác với các trạm truyền hình chỉ gửi thông tin đi, các
mạng máy tính luôn hai chiều, sao cho khi máy tính A gửi thông tin tới máy tính
B thì B có thể trả lời lại cho A.
Nói một cách khác, một số máy tính được kết nối với nhau và có thể trao đổi
thông tin cho nhau gọi là mạng máy tính.
Từ nhiều máy tính riêng rẽ, độc lập với nhau, nếu ta kết nối chúng lại thành
mạng máy tính thì chúng có thêm những ưu điểm sau:
- Nhiều người có thể dùng chung một phần mềm tiện ích.
- Một nhóm người cùng thực hiện một đề án nếu nối mạng họ sẽ dùng chung dữ
liệu của đề án, dùng chung tệp tin chính (master file) của đề án, họ trao
đổi thông tin với nhau dễ dàng.
- Dữ liệu được quản lý tập trung nên an toàn hơn, trao đổi giữa những người sử
dụng thuận lợi hơn, nhanh chóng hơn.
- Có thể dùng chung thiết bị ngoại vi hiếm, đắt tiền (máy in, máy vẽ,…).
- Người sử dụng trao đổi với nhau thư tín dễ dàng (E-Mail) và có thể sử
dụng hệ mạng như là một công cụ để phổ biến tin tức, thông báo về một chính sách
mới, về nội dung buổi họp, về các thông tin kinh tế khác như giá cả thị trường,
tin rao vặt (muốn bán hoặc muốn mua một cái gì đó), hoặc sắp xếp thời khoá biểu
của mình chen lẫn với thời khoá biểu của những người khác,…
- Một số người sử dụng không cần phải trang bị máy tính đắt tiền (chi phí thấp
mà chức nǎng lại mạnh).
- Mạng máy tính cho phép người lập trình ở một trung tâm máy tính này có thể
sử dụng các chương trình tiện ích của một trung tâm máy tính khác đang rỗi, sẽ
làm tǎng hiệu quả kinh tế của hệ thống.
- Rất an toàn cho dữ liệu và phần mềm vì phần mềm mạng sẽ khoá các tệp tin
(files) khi có những người không đủ quyền hạn truy xuất các tệp tin và
thư mục đó.
Phân loại mạng máy tính theo phạm vi địa lý
Mạng máy tính có thể phân bổ trên một vùng lãnh thổ nhất định và có thể phân
bổ trong phạm vi một quốc gia hay quốc tế.
Dựa vào phạm vi phân bổ của mạng người ta có thể phân ra các loại mạng như
sau:
- GAN (Global Area Network) kết nối máy tính từ các châu lục khác nhau. Thông
thường kết nối này được thực hiện thông qua mạng viễn thông và vệ tinh.
- WAN (Wide Area Network) – Mạng diện rộng, kết nối máy tính trong nội bộ các
quốc gia hay giữa các quốc gia trong cùng một châu lục. Thông thường kết nối này
được thực hiện thông qua mạng viễn thông. Các WAN có thể được kết nối với nhau
thành GAN hay tự nó đã là GAN.
- MAN (Metropolitan Area Network) kết nối các máy tính trong phạm vi một thành
phố. Kết nối này được thực hiện thông qua các môi trường truyền thông tốc độ cao
(50-100 Mbit/s).
- LAN (Local Area Network) – Mạng cục bộ, kết nối các máy tính trong
một khu vực bán kính hẹp thông thường khoảng vài trǎm mét. Kết nối được thực
hiện thông qua các môi trường truyền thông tốc độ cao ví dụ cáp đồng trục thay
cáp quang. LAN thường được sử dụng trong nội bộ một cơ quan/tổ chức…Các LAN có
thể được kết nối với nhau thành WAN.
Trong các khái niệm nói trên, WAN và LAN là hai khái niệm hay được sử dụng
nhất.
Mạng cục bộ – LAN
Mạng cục bộ (LAN) là hệ truyền thông tốc độ cao được thiết kế để kết nối các
máy tính và các thiết bị xử lý dữ liệu khác cùng hoạt động với nhau trong một
khu vực địa lý nhỏ như ở một tầng của toà nhà, hoặc trong một toà nhà…. Một số
mạng LAN có thể kết nối lại với nhau trong một khu làm việc.
Các mạng LAN trở nên thông dụng vì nó cho phép những người sử dụng
(users) dùng chung những tài nguyên quan trọng như máy in mầu, ổ đĩa
CD-ROM, các phần mềm ứng dụng và những thông tin cần thiết khác. Trước khi phát
triển công nghệ LAN các máy tính là độc lập với nhau, bị hạn chế bởi số lượng
các chương trình tiện ích, sau khi kết nối mạng rõ ràng hiệu quả của chúng tǎng
lên gấp bội. Để tận dụng hết những ưu điểm của mạng LAN người ta đã kết nối các
LAN riêng biệt vào mạng chính yếu diện rộng (WAN).
Các thiết bị gắn với mạng LAN đều dùng chung một phương tiện truyền tin đó là
dây cáp, cáp thường dùng hiện nay là: Cáp đồng trục (Coaxial cable), Cáp
dây xoắn (shielded twisted pair), cáp quang (Fiber
optic),….
Mỗi loại dây cáp đều có tính nǎng khác nhau.
Dây cáp đồng trục được chế tạo gồm một dây đồng ở giữa chất cách điện, chung
quanh chất cách điện được quán bằng dây bện kim loại dùng làm dây đất. Giữa dây
đồng dẫn điện và dây đất có một lớp cách ly, ngoài cùng là một vỏ bọc bảo vệ.
Dây đồng trục có hai loại, loại nhỏ (Thin) và loại to (Thick). Dây
cáp đồng trục được thiết kế để truyền tin cho bǎng tần cơ bản (Base Band)
hoặc bǎng tần rộng (broadband). Dây cáp loại to dùng cho đường xa, dây
cáp nhỏ dùng cho đường gần, tốc độ truyền tin qua cáp đồng trục có thể đạt tới
35 Mbit/s.
Dây cáp xoắn được chế tạo bằng hai sợi dây đồng (có vỏ bọc) xoắn vào nhau,
ngoài cùng có hoặc không có lớp vỏ bọc bảo vệ chống nhiễu.
Dây cáp quang làm bằng các sợi quang học, truyền dữ liệu xa, an toàn và không
bị nhiễu và chống được han rỉ. Tốc độ truyền tin qua cáp quang có thể đạt 100
Mbit/s.
Nhìn chung, yếu tố quyết định sử dụng loại cáp nào là phụ thuộc vào yêu cầu
tốc độ truyền tin, khoảng cách đặt các thiết bị, yêu cầu an toàn thông tin và
cấu hình của mạng,….Ví dụ mạng Ethernet 10 Base-T là mạng dùng kênh truyền giải
tần cơ bản với thông lượng 10 Mbit/s theo tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 8802.3 nối
bằng đôi dây cáp xoắn không bọc kim (UTP) trong Topology hình
sao.
Việc kết nối các máy tính với một dây cáp được dùng như một phương tiện
truyền tin chung cho tất cả các máy tính. Công việc kết nối vật lý vào mạng được
thực hiện bằng cách cắm một card giao tiếp mạng NIC (Network Interface
Card) vào trong máy tính và nối nó với cáp mạng. Sau khi kết nối vật lý đã
hoàn tất, quản lý việc truyền tin giữa các trạm trên mạng tuỳ thuộc vào phần mềm
mạng.
Đầu nối của NIC với dây cáp có nhiều loại (phụ thuộc vào cáp mạng), hiện nay
có một số NIC có hai hoặc ba loại đầu nối. Chuẩn dùng cho NIC là NE2000 do hãng
Novell và Eagle dùng để chế tạo các loại NIC của mình. Nếu một NIC tương thích
với chuẩn NE2000 thì ta có thể dùng nó cho nhiều loại mạng. NIC cũng có các loại
khác nhau để đảm bảo sự tương thích với máy tính 8-bit và 16-bit.
Mạng LAN thường bao gồm một hoặc một số máy chủ (file server,
host), còn gọi là máy phục vụ) và một số máy tính khác gọi là trạm làm
việc (Workstations) hoặc còn gọi là nút mạng (Network node) – một
hoặc một số máy tính cùng nối vào một thiết bị nút.
Máy chủ thường là máy có bộ xử lý (CPU) tốc độ cao, bộ nhớ (RAM) và đĩa cứng
(HD) lớn.
Trong một trạm mà các phương tiện đã được dùng chung, thì khi một trạm muốn
gửi thông điệp cho trạm khác, nó dùng một phần mềm trong trạm làm việc đặt thông
điệp vào “phong bì”, phong bì này gọi là gói (packet), bao gồm dữ liệu
thông điệp được bao bọc giữa tín hiệu đầu và tín hiệu cuối (đó là những thông
tin đặc biệt) và sử dụng phần mềm mạng để chuyển gói đến trạm đích.
NIC sẽ chuyển gói tín hiệu vào mạng LAN, gói tín hiệu được truyền đi như một
dòng các bit dữ liệu thể hiện bằng các biến thiên tín hiệu điện. Khi nó chạy
trong cáp dùng chung, mọi trạm gắn với cáp đều nhận được tín hiệu này, NIC ở mỗi
trạm sẽ kiểm tra địa chỉ đích trong tín hiệu đầu của gói để xác định đúng địa
chỉ đến, khi gói tín hiệu đi tới trạm có địa chỉ cần đến, đích ở trạm đó sẽ sao
gói tín hiệu rồi lấy dữ liệu ra khỏi phong bì và đưa vào máy tính.
Các kiểu (Topology) của mạng LAN
Topology của mạng là cấu trúc hình học không gian mà thực chất là cách
bố trí phần tử của mạng cũng như cách nối giữa chúng với nhau. Thông thường mạng
có 3 dạng cấu trúc là: Mạng dạng hình sao (Star Topology), mạng dạng vòng
(Ring Topology) và mạng dạng tuyến (Linear Bus Topology). Ngoài 3
dạng cấu hình kể trên còn có một số dạng khác biến tướng từ 3 dạng này như mạng
dạng cây, mạng dạng hình sao – vòng, mạng hỗn hợp,v.v….
Mạng dạng hình sao (Star topology)
Mạng dạng hình sao bao gồm một trung tâm và các nút thông tin. Các nút thông
tin là các trạm đầu cuối, các máy tính và các thiết bị khác của mạng. Trung tâm
của mạng điều phối mọi hoạt động trong mạng với các chức nǎng cơ bản
là:
- Xác định cặp địa chỉ gửi và nhận được phép chiếm tuyến thông tin và liên lạc
với nhau.
- Cho phép theo dõi và sử lý sai trong quá trình trao đổi thông tin.
- Thông báo các trạng thái của mạng…
Các ưu điểm của mạng hình sao:
- Hoạt động theo nguyên lý nối song song nên nếu có một thiết bị nào đó ở một
nút thông tin bị hỏng thì mạng vẫn hoạt động bình thường.
- Cấu trúc mạng đơn giản và các thuật toán điều khiển ổn định.
- Mạng có thể mở rộng hoặc thu hẹp tuỳ theo yêu cầu của người sử
dụng.
Nhược điểm của mạng hình sao:
- Khả nǎng mở rộng mạng hoàn toàn phụ thuộc vào khả nǎng của trung tâm . Khi
trung tâm có sự cố thì toàn mạng ngừng hoạt động.
- Mạng yêu cầu nối độc lập riêng rẽ từng thiết bị ở các nút thông tin đến
trung tâm. Khoảng cách từ máy đến trung tâm rất hạn chế (100 m).
Nhìn chung, mạng dạng hình sao cho phép nối các máy tính vào một bộ tập trung
(HUB) bằng cáp xoắn, giải pháp này cho phép nối trực tiếp máy tính với HUB không
cần thông qua trục BUS, tránh được các yếu tố gây ngưng trệ mạng. Gần đây, cùng
với sự phát triển switching hub, mô hình này ngày càng trở nên phổ biến
và chiếm đa số các mạng mới lắp.
Mạng hình tuyến (Bus Topology)
Theo cách bố trí hành lang các đường như hình vẽ thì máy chủ (host)
cũng như tất cả các máy tính khác (workstation) hoặc các nút
(node) đều được nối về với nhau trên một trục đường dây cáp chính để
chuyển tải tín hiệu.
Tất cả các nút đều sử dụng chung đường dây cáp chính này. Phía hai đầu dây
cáp được bịt bởi một thiết bị gọi là terminator. Các tín hiệu và gói dữ
liệu (packet) khi di chuyển lên hoặc xuống trong dây cáp đều mang theo
điạ chỉ của nơi đến.
Loại hình mạng này dùng dây cáp ít nhất, dễ lắp đặt. Tuy vậy cũng có những
bất lợi đó là sẽ có sự ùn tắc giao thông khi di chuyển dữ liệu với lưu lượng lớn
và khi có sự hỏng hóc ở đoạn nào đó thì rất khó phát hiện, một sự ngừng trên
đường dây để sửa chữa sẽ ngừng toàn bộ hệ thống.
Mạng dạng vòng (Ring Topology)
Mạng dạng này, bố trí theo dạng xoay vòng, đường dây cáp được thiết kế làm
thành một vòng khép kín, tín hiệu chạy quanh theo một chiều nào đó. Các nút
truyền tín hiệu cho nhau mỗi thời điểm chỉ được một nút mà thôi. Dữ liệu truyền
đi phải có kèm theo địa chỉ cụ thể của mỗi trạm tiếp nhận.
Mạng dạng vòng có thuận lợi là có thể nới rộng ra xa, tổng đường dây cần
thiết ít hơn so với hai kiểu trên. Nhược điểm là đường dây phải khép kín, nếu bị
ngắt ở một nơi nào đó thì toàn bộ hệ thống cũng bị ngừng.
Mạng dạng kết hợp
- Kết hợp hình sao và tuyến (star/Bus Topology)
Cấu hình mạng dạng này có bộ phận tách tín hiệu (spitter) giữ vai trò
thiết bị trung tâm, hệ thống dây cáp mạng có thể chọn hoặc Ring Topology
hoặc Linear Bus Topology.
Lợi điểm của cấu hình này là mạng có thể gồm nhiều nhóm làm việc ở cách xa
nhau, ARCNET là mạng dạng kết hợp Star/Bus Topology. Cấu hình dạng này
đưa lại sự uyển chuyển trong việc bố trí đường dây tương thích dễ dàng đối với
bất cứ toà nhà nào.
- Kết hợp hình sao và vòng (Star/Ring Topology)
Cấu hình dạng kết hợp Star/Ring Topology, có một “thẻ bài” liên lạc
(Token) được chuyển vòng quanh một cái HUB trung tâm. Mỗi trạm làm việc
(workstation) được nối với HUB – là cầu nối giữa các trạm làm việc và để
tǎng khoảng cách cần thiết.
Các giao thức (Protocol)
Một tập các tiêu chuẩn để trao đổi thông tin giữa hai hệ thống máy tính hoặc
hai thiết bị máy tính với nhau được gọi là giao thức (Protocol).
Các giao thức (Protocol) còn được gọi là nghi thức hoặc định ước của
mạng máy tính.
Để đánh giá khả nǎng của một mạng được phân chia bởi các trạm như thế nào. Hệ
số này được quyết định chủ yếu bởi hiệu quả sử dụng môi trường truy xuất
(medium access) của giao thức, môi trường này ở dạng tuyến tính hoặc
vòng…. Một trong các giao thức được sử dụng nhiều trong các LAN là:
- Giao thức tranh chấp (Contention Protocol) CSMA/CD CSMA là viết tắt
từ tiếng Anh: Carrier Sense Multiple Access, còn CD là viết tắt từ:
Conllision Detect.
Sử dụng giao thức này các trạm hoàn toàn có quyền
truyền dữ liệu trên mạng với số lượng nhiều hay ít và một cách ngẫu nhiên hoặc
bất kỳ khi nào có nhu cầu truyền dữ liệu ở mỗi trạm. Mối trạm sẽ kiểm tra tuyến
và chỉ khi nào tuyến không bận mới bắt đầu truyền các gói dữ liệu.
CSMA/CD có
nguồn gốc từ hệ thống radio đã phát triển ở trường đại học Hawai vào khoảng nǎm
1970, gọi là ALOHANET.
Với phương pháp CSMA, thỉnh thoảng sẽ có hơn một trạm
đồng thời truyền dữ liệu và tạo ra sự xung đột (collision) làm cho dữ
liệu thu được ở các trạm bị sai lệch. Để tránh sự tranh chấp này mỗi trạm đều
phải phát hiện được sự xung đột dữ liệu. Trạm phát phải kiểm tra Bus
trong khi gửi dữ liệu để xác nhận rằng tín hiệu trên Bus thật sự đúng,
như vậy mới có thể phát hiện được bất kỳ xung đột nào có thể xẩy ra. Khi phát
hiện có một sự xung đột, lập tức trạm phát sẽ gửi đi một mẫu làm nhiễu
(Jamming) đã định trước để báo cho tất cả các trạm là có sự xung đột xẩy
ra và chúng sẽ bỏ qua gói dữ liệu này. Sau đó trạm phát sẽ trì hoãn một khoảng
thời gian ngẫu nhiên trước khi phát lại dữ liệu. Ưu điểm của CSMA/CD là đơn
giản, mềm dẻo, hiệu quả truyền thông tin cao khi lưu lượng thông tin của mạng
thấp và có tính đột biến. Việc thêm vào hay dịch chuyển các trạm trên tuyến
không ảnh hưởng đến các thủ tục của giao thức. Điểm bất lợi của CSMA/CD là hiệu
suất của tuyến giảm xuống nhanh chóng khi phải tải quá nhiều thông tin.
- Giao thức truyền token (Token passing protocol) Đây là giao thức
thông dụng sau CSMA/CD được dùng trong các LAN có cấu trúc vòng (Ring).
Trong phương pháp này, khối điều khiển mạng hoặc token được truyền lần
lượt từ trạm này đến trạm khác. Token là một khối dữ liệu đặc biệt. Khi
một trạm đang chiếm token thì nó có thể phát đi một gói dữ liệu. Khi đã
phát hết gói dữ liệu cho phép hoặc không còn gì để phát nữa thì trạm đó lại gửi
token sang trạm kế tiếp.
Trong token có chứa một địa chỉ đích
và được luân chuyển tới các trạm theo một trật tự đã định trước. Đối với cấu
hình mạng dạng xoay vòng thì trật tự của sự truyền token tương đương với
trật tự vật lý của các trạm xung quanh vòng.
Giao thức truyền token có
trật tự hơn nhưng cũng phức tạp hơn CSMA/CD, có ưu điểm là vẫn hoạt động tốt khi
lưu lượng truyền thông lớn. Giao thức truyền token tuân thủ đúng sự phân
chia của môi trường mạng, hoạt động dựa vào sự xoay vòng tới các trạm. Việc
truyền token sẽ không thực hiện được nếu việc xoay vòng bị đứt đoạn. Giao
thức phải chứa các thủ tục kiểm tra token để cho phép khôi phục lại
token bị mất hoặc thay thế trạng thái của token và cung cấp các
phương tiện để sửa đổi logic (thêm vào, bớt đi hoặc định lại trật tự của các
trạm).
Các chuẩn của mạng máy tính
Để mạng đạt khả nǎng tối đa, các tiêu chuẩn được chọn phải cho phép mở rộng
mạng để có thể phục vụ những ứng dụng không dự kiến trước trong tương lai tại
lúc lắp đặt hệ thống và điều đó cũng cho phép mạng làm việc với những thiết bị
được sản xuất từ nhiều hãng khác nhau.
Hội đồng tiêu chuẩn quốc tế là ISO (International Standards
Organization), do các nước thành viên lập nên. Công việc ở Bắc Mỹ chịu sự
điều hành của ANSI (American National Standards Institude) ở Hoa Kỳ. ANSI
đã uỷ thác cho IEEE (Institude of Electrical and Electronics Engineers)
phát triển và đề ra những tiêu chuẩn kỹ thuật cho LAN.
ISO đã đưa ra mô hình 7 mức (layers, còn gọi là lớp hay tầng) cho
mạng, gọi là kiểu hệ thống kết nối mở hoặc mô hình OSI (Open System
Interconnection).
Chức nǎng của mức thấp bao gồm cả việc chuẩn bị cho mức cao hơn hoàn thành
chức nǎng của mình. Một mạng hoàn chỉnh hoạt động với mọi chức nǎng của mình
phải đảm bảo có 7 mức cấu trúc từ thấp đến cao.
- Mức 1: Mức vật lý (Physical layer)
Thực chất
của mức này là thực hiện nối liền các phần tử của mạng thành một hệ thống bằng
các phương pháp vật lý, ở mức này sẽ có các thủ tục đảm bảo cho các yêu cầu về
chuyển mạch hoạt động nhằm tạo ra các đường truyền thực cho các chuỗi bit thông
tin.
- Mức 2: Mức móc nối dữ liệu (Data Link
Layer)
Nhiệm vụ của mức này là tiến hành chuyển đổi thông tin
dưới dạng chuỗi các bit ở mức mạng thành từng đoạn thông tin gọi là
frame. Sau đó đảm bảo truyền liên tiếp các frame tới mức vật lý, đồng
thời xử lý các thông báo từ trạm thu gửi trả lại.
Nói tóm lại, nhiệm vụ chính
của mức 2 này là khởi tạo và tổ chức các frame cũng như xử lý các thông
tin liên quan tới nó.
- Mức 3: Mức mạng (Network Layer)
Mức mạng nhằm
bảo đảm trao đổi thông tin giữa các mạng con trong một mạng lớn, mức này còn
được gọi là mức thông tin giữa các mạng con với nhau. Trong mức mạng các gói dữ
liệu có thể truyền đi theo từng đường khác nhau để tới đích. Do vậy, ở mức này
phải chỉ ra được con đường nào dữ liệu có thể đi và con đường nào bị cấm tại
thời điểm đó. Thường mức mạng được sử dụng trong trường hợp mạng có nhiều mạng
con hoặc các mạng lớn và phân bổ trên một không gian rộng với nhiều nút thông
tin khác nhau.
- Mức 4: Mức truyền (Transport Layer)
Nhiệm vụ
của mức này là xử lý các thông tin để chuyển tiếp các chức nǎng từ mức trên nó
(mức tiếp xúc) đến mức dưới nó (mức mạng) và ngược lại. Thực chất mức truyền là
để đảm bảo thông tin giữa các máy chủ với nhau. Mức này nhận các thông tin từ
mức tiếp xúc, phân chia thành các đơn vị dữ liệu nhỏ hơn và chuyển chúng tới mức
mạng.
- Mức 5: Mức tiếp xúc (Session Layer)
Mức này
cho phép người sử dụng tiếp xúc với nhau qua mạng. Nhờ mức tiếp xúc những người
sử dụng lập được các đường nối với nhau, khi cuộc hội thoại được thành lập thì
mức này có thể quản lý cuộc hội thoại đó theo yêu cầu của người sử dụng. Một
đường nối giữa những người sử dụng được gọi là một cuộc tiếp xúc. Cuộc tiếp xúc
cho phép người sử dụng được đǎng ký vào một hệ thống phân chia thời gian từ xa
hoặc chuyển một file giữa 2 máy.
- Mức 6: Mức tiếp nhận (Presentation Layer)
Mức
này giải quyết các thủ tục tiếp nhận dữ liệu một cách chính quy vào mạng, nhiệm
vụ của mức này là lựa chọn cách tiếp nhận dữ liệu, biến đổi các ký tự, chữ số
của mã ASCII hay các mã khác và các ký tự điều khiển thành một kiểu mã nhị phân
thống nhất để các loại máy khác nhau đều có thể thâm nhập vào hệ thống
mạng.
- Mức 7: Mức ứng dụng (Application Layer)
Mức
này có nhiệm vụ phục vụ trực tiếp cho người sử dụng, cung cấp tất cả các yêu cầu
phối ghép cần thiết cho người sử dụng, yêu cầu phục vụ chung như chuyển các
file, sử dụng các terminal của hệ thống,…. Mức sử dụng bảo đảm tự động
hoá quá trình thông tin, giúp cho người sử dụng khai thác mạng tốt
nhất.
Hệ thống kết nối mở OSI là hệ thống cho phép truyền thông tin với các hệ
thống khác, trong đó các mạng khác nhau, sử dụng những giao thức khác nhau, có
thể thông báo cho nhau thông qua chương trình Pastren để chuyển từ một
giao thức này sang một giao thức khác.
Chuẩn IEEE
Tiêu chuẩn IEEE LAN được phát triển dựa vào uỷ ban IEEE 802. Tiêu chuẩn IEEE
802.3 liên quan tới mạng CSMA/CD bao gồm cả 2 version bǎng tần cơ bản và
bǎng tần mở rộng. Tiêu chuẩn IEEE 802.4 liên quan tới sự sắp xếp tuyến
token và IEEE 802.5 gồm các vòng truyền token.
Theo chuẩn 802 thì móc nối dữ liệu được chia thành 2 mức con: mức con điều
khiển logic LLC (Logical Link Control Sublayer) và mức con điều khiển xâm
nhập mạng MAC (Media Access Control Sublayer). Mức con LLC giữ vai trò tổ
chức dữ liệu, tổ chức thông tin để truyền và nhận. Mức con MAC chỉ làm nhiệm vụ
điều khiển việc xâm nhập mạng. Thủ tục mức con LLC không bị ảnh hưởng khi sử
dụng các đường truyền dẫn khác nhau, nhờ vậy mà linh hoạt hơn trong khai
thác.
Chuẩn 802.2 ở mức con LLC tương đương với chuẩn HDLC của ISO hoặc X.25 của
CCITT.
Chuẩn 802.3 xác định phương pháp thâm nhập mạng tức thời có khả nǎng phát
hiện lỗi chồng chéo thông tin CSMA/CD. Phương pháp CSMA/CD được đưa ra từ nǎm
1993 nhằm mục đích nâng cao hiệu quả mạng. Theo chuẩn này các mức được ghép nối
với nhau thông qua các bộ ghép nối.
Chuẩn 802.4 thực chất là phương pháp thâm nhập mạng theo kiểu phát tín hiệu
thǎm dò token qua các trạm và đường truyền bus.
Chuẩn 802.5 dùng cho mạng dạng xoay vòng và trên cơ sở dùng tín hiệu thǎm dò
token. Mỗi trạm khi nhận được tín hiệu thǎm dò token thì tiếp nhận
token và bắt đầu quá trình truyền thông tin dưới dạng các frame.
Các frame có cấu trúc tương tự như của chuẩn 802.4. Phương pháp xâm nhập
mạng này quy định nhiều mức ưu tiên khác nhau cho toàn mạng và cho mỗi trạm,
việc quy định này vừa cho người thiết kế vừa do người sử dụng tự quy
định.
Mạng ETHERNET
Ethernet là mạng cục bộ do các công ty Xerox, Intel và
Digital equipment xây dựng và phát triển. Ethernet là mạng thông
dụng nhất đối với các mạng nhỏ hiện nay. Ethernet LAN được xây dựng theo
chuẩn 7 lớp trong cấu trúc mạng của ISO, mạng truyền số liệu Ethernet cho
phép đưa vào mạng các loại máy tính khác nhau kể cả máy tính mini. Ethernet
có các đặc tính kỹ thuật chủ yếu sau đây:
- Có cấu trúc dạng tuyến phân đoạn, đường truyền dùng cáp đồng trục, tín hiệu
truyền trên mạng được mã hoá theo kiểu đồng bộ (Manchester), tốc độ
truyền dữ liệu là 10 Mb/s.
- Chiều dài tối đa của một đoạn cáp tuyến là 500m, các đoạn tuyến này có thể
được kết nối lại bằng cách dùng các bộ chuyển tiếp và khoảng cách lớn nhất cho
phép giữa 2 nút là 2,8 km.
Sử dụng tín hiệu bǎng tần cơ bản, truy xuất tuyến (bus access) hoặc
tuyến token (token bus), giao thức là CSMA/CD, dữ liệu chuyển đi
trong các gói. Gói (packet) thông tin dùng trong mạng có độ dài từ 64 đến
1518 byte.
Mạng TOKEN RING
Ngoài Ethernet LAN một công nghệ LAN chủ yếu khác đang được dùng hiện
nay là Token Ring. Nguyên tắc của mạng Token Ring được định nghĩa
trong tiêu chuẩn IEEE 802.5. Mạng Token Ring có thể chạy ở tốc độ 4Mbps
hoặc 16Mbps. Phương pháp truy cập dùng trong mạng Token Ring gọi là
Token passing . Token passing là phương pháp truy nhập xác định,
trong đó các xung đột được ngǎn ngừa bằng cách ở mỗi thời điểm chỉ một trạm có
thể được truyền tín hiệu. Điều này được thực hiện bằng việc truyền một bó tín
hiệu đặc biệt gọi là Token (mã thông báo) xoay vòng từ trạm này qua trạm
khác. Một trạm chỉ có thể gửi đi bó dữ liệu khi nó nhận được mã không
bận.
Các thiết bị kết nối chính của LAN
Hub
Hub là một trong những yếu tố quan trọng nhất của LAN, đây là điểm kết nối
dây trung tâm của mạng, tất cả các trạm trên mạng LAN được kết nối thông qua
HUB. Một hub thông thường có nhiều cổng nối với người sử dụng để gắn máy tính và
các thiết bị ngoại vi. Mỗi cổng hỗ trợ một bộ kết nối dùng cặp dây xoắn
10BASET từ mỗi trạm của mạng. Khi bó tín hiệu Ethernet được truyền
từ một trạm tới hub, nó được lặp lại trên khắp các cổng khác của hub. Các
hub thông minh có thể định dạng, kiểm tra, cho phép hoặc không cho phép
bởi người điều hành mạng từ trung tâm quản lý hub.
Có ba loại hub:
- Hub đơn (stand alone hub)
- Hub phân tầng (stackable hub, có tài liệu gọi là HUB sắp xếp)
- Hub modun (modular hub)
Modular hub rất phổ biến cho các hệ thống mạng vì nó có thể dễ dàng mở
rộng và luôn có chức nǎng quản lý, modular có từ 4 đến 14 khe cắm, có thể
lắp thêm các modun Ethernet 10BASET.
Stackable hub là lý tưởng cho những cơ quan muốn đầu tư tối thiểu ban
đầu nhưng lại có kế hoạch phát triển LAN sau này.
Chú ý: Uỷ ban kỹ thuật điện tử (IEEE) đề nghị dùng các tên sau đây để chỉ 3
loại dây cáp dùng với mạng Ethernet chuẩn 802.3.
- Dây cáp đồng trục sợi to (thick coax) thì gọi là 10BASE5 (Tốc độ 10
Mbps, tần số cơ sở, khoảng cách tối đa 500m).
- Dây cáp đồng trục sợi nhỏ (thin coax) gọi là 10BASE2 (Tốc độ 10 Mbps,
tần số cơ sở, khoảng cách tối đa 200m).
- Dây cáp đôi xoắn không vỏ bọc (twisted pair) gọi là 10BASET (Tốc độ
10 Mbps, tần số cơ sở, sử dụng cáp sợi xoắn).
- Dây cáp quang (Fiber Optic Inter-Repeater Link) gọi là
FOIRL
Liên mạng (internetworking)
Việc kết nối các LAN riêng lẻ thành một liên mạng chung được gọi là
Internetworking. Internetworking sử dụng ba công cụ chính là: bridge, router và
switch.
Cầu nối (bridge):
Là cầu nối hai hoặc nhiều đoạn (segment) của một mạng. Theo mô hình OSI thì
bridge thuộc mức 2. Bridge sẽ lọc những gói dữ liệu để gửi đi (hay
không gửi) cho đoạn nối, hoặc gửi trả lại nơi xuất phát. Các bridge cũng
thường được dùng để phân chia một mạng lớn thành hai mạng nhỏ nhằm làm tǎng tốc
độ. Mặc dầu ít chức nǎng hơn router, nhưng bridge cũng được dùng
phổ biến.
Bộ dẫn đường (router)
Chức nǎng cơ bản của router là gửi đi các gói dữ liệu dựa trên địa chỉ
phân lớp của mạng và cung cấp các dịch vụ như bảo mật, quản lý lưu
thông…
Giống như bridge, router là một thiết bị siêu thông minh đối
với các mạng thực sự lớn. router biết địa chỉ của tất cả các máy tính ở từng
phía và có thể chuyển các thông điệp cho phù hợp. Chúng còn phân đường-định
truyền để gửi từng thông điệp có hiệu quả.
Theo mô hình OSI thì chức nǎng của router thuộc mức 3, cung cấp thiết
bị với thông tin chứa trong các header của giao thức, giúp cho việc xử lý
các gói dữ liệu thông minh.
Dựa trên những giao thức, router cung cấp dịch vụ mà trong đó mỗi
packet dữ liệu được đọc và chuyển đến đích một cách độc lập.
Khi số kết nối tǎng thêm, mạng theo dạng router trở nên kém hiệu quả
và cần suy nghĩ đến sự thay đổi.
Bộ chuyển mạch (switch)
Chức nǎng chính của switch là cùng một lúc duy trì nhiều cầu nối giữa
các thiết bị mạng bằng cách dựa vào một loại đường truyền xương sống
(backbone) nội tại tốc độ cao. Switch có nhiều cổng, mỗi cổng có
thể hỗ trợ toàn bộ Ethernet LAN hoặc Token Ring.
Bộ chuyển mạch kết nối một số LAN riêng biệt và cung cấp khả nǎng lọc gói dữ
liệu giữa chúng.
Các switch là loại thiết bị mạng mới, nhiều người cho rằng, nó sẽ trở
nên phổ biến nhất vì nó là bước đầu tiên trên con đường chuyển sang chế độ
truyền không đồng bộ ATM.
Hệ điều hành mạng – NOS (Network Operating System)
Cùng với sự nghiên cứu và phát triển mạng máy tính, hệ điều hành mạng đã được
nhiều công ty đầu tư nghiên cứu và đã công bố nhiều phần mềm quản lý và điều
hành mạng có hiệu quả như: NetWare của công ty NOVELL, LAN Manager
của Microsoft dùng cho các máy server chạy hệ điều hành OS/2,
LAN server của IBM (gần như đồng nhất với LAN Manager), Vines
của Banyan Systems là hệ điều hành mạng dùng cho server chạy hệ
điều hành UNIX, Promise LAN của Mises Computer chạy trên
card điều hợp mạng độc quyền, Widows for Workgroups của
Microsoft, LANtastic của Artisoft, NetWare Lite của
Novell,….
Một trong những sự lựa chọn cơ bản mà ta phải quyết định trước là hệ điều
hành mạng nào sẽ làm nền tảng cho mạng của ta, việc lựa chọn tuỳ thuộc vào kích
cỡ của mạng hiện tại và sự phát triển trong tương lai, còn tuỳ thuộc vào những
ưu điểm và nhược điểm của từng hệ điều hành.
Một số hệ điều hành mạng phổ biến hiện nay:
- Hệ điều hành mạng UNIX: Đây là hệ điều hành do các nhà khoa học xây dựng và
được dùng rất phổ biến trong giới khoa học, giáo dục. Hệ điều hành mạng UNIX là
hệ điều hành đa nhiệm, đa người sử dụng, phục vụ cho truyền thông tốt. Nhược
điểm của nó là hiện nay có nhiều Version khác nhau, không thống nhất gây
khó khǎn cho người sử dụng. Ngoài ra hệ điều hành này khá phức tạp lại đòi hỏi
cấu hình máy mạnh (trước đây chạy trên máy mini, gần đây có SCO UNIX chạy
trên máy vi tính với cấu hình mạnh).
- Hệ điều hành mạng Windows NT: Đây là hệ điều hành của hãng
Microsoft, cũng là hệ điều hành đa nhiệm, đa người sử dụng. Đặc điểm của
nó là tương đối dễ sử dụng, hỗ trợ mạnh cho phần mềm WINDOWS. Do hãng
Microsoft là hãng phần mềm lớn nhất thế giới hiện nay, hệ điều hành này
có khả nǎng sẽ được ngày càng phổ biến rộng rãi. Ngoài ra, Windows NT có
thể liên kết tốt với máy chủ Novell Netware. Tuy nhiên, để chạy có hiệu
quả, Windows NT cũng đòi hỏi cấu hình máy tương đối mạnh.
- Hệ điều hành mạng Windows for Worrkgroup: Đây là hệ điều hành mạng
ngang hàng nhỏ, cho phép một nhóm người làm việc (khoảng 3-4 người) dùng chung ổ
đĩa trên máy của nhau, dùng chung máy in nhưng không cho phép chạy chung một ứng
dụng. Hệ dễ dàng cài đặt và cũng khá phổ biến.
- Hệ điều hành mạng NetWare của Novell: Đây là hệ điều hành phổ biến
nhất hiện nay ở nước ta và trên thế giới trong thời gian cuối, nó có thể dùng
cho các mạng nhỏ (khoảng từ 5-25 máy tính) và cũng có thể dùng cho các mạng lớn
gồm hàng trǎm máy tính. Trong những nǎm qua, Novell đã cho ra nhiều phiên
bản của Netware: Netware 2.2, 3.11. 4.0 và hiện có 4.1. Netware là
một hệ điều hành mạng cục bộ dùng cho các máy vi tính theo chuẩn của IBM hay các
máy tính Apple Macintosh, chạy hệ điều hành MS-DOS hoặc OS/2. Hệ điều
hành này tương đối gọn nhẹ, dễ cài đặt (máy chủ chỉ cần thậm chí AT386) do đó
phù hợp với hoàn cảnh trang thiết bị hiện tại của nước ta. Ngoài ra, vì là một
phần mềm phổ biến nên Novell Netware được các nhà sản xuất phần mềm khác hỗ trợ
(theo nghĩa các phân mềm do các hãng phần mềm lớn trên thế giới làm đều có thể
chạy tốt trên hệ điều hành mạng này).
Các Phương tiện Kết nối mạng
liên khu vực (WAN)
Bên cạnh phương pháp sử dụng đường điện thoại thuê bao để kết nối các mạng
cục bộ hoặc mạng khu vực với nhau hoặc kết nối vào Internet, có một số phương
pháp khác:
- Đường thuê bao (leased line). Đây là phương pháp cũ nhất, là phương
pháp truyền thống nhất cho sự nối kết vĩnh cửu. Bạn thuê đường dây từ công ty
điện thoại (trực tiếp hoặc qua nhà cung cấp dịch vụ). Bạn cần phải cài đặt một
“Chanel Service Unit” (CSU) để nối đến mạng T, và một “Digital Service
Unit” (DSU) để nối đến mạng chủ (primary) hoặc giao diện mạng.
- ISDN (Integrated Service Digital Nework). Sử dụng đường điện thoại số
thay vì đường tương tự. Do ISDN là mạng dùng tín hiệu số, bạn không phải dùng
một modem để nối với đường dây mà thay vào đó bạn phải dùng một thiết bị gọi là
“codec” với modem có khả nǎng chạy ở 14.4 kbit/s. ISDN thích hợp cho cả
hai trường hợp cá nhân và tổ chức. Các tổ chức có thể quan tâm hơn đến ISDN có
khả nǎng cao hơn (“primary” ISDN) với tốc độ tổng cộng bằng tốc độ 1.544
Mbit/s của đường T1. Cước phí khi sử dụng ISDN được tính theo thời gian, một số
trường hợp tính theo lượng dữ liệu được truyền đi và một số thì tính theo cả
hai.
- CATV link. Công ty dẫn cáp trong khu vực của bạn có thể cho bạn thuê
một “chỗ” trên đường cáp của họ với giá hấp dẫn hơn với đường điện thoại. Cần
phải biết những thiết bị gì cần cho hệ thống của mình và độ rộng của dải mà bạn
sẽ được cung cấp là bao nhiêu. Cũng như việc đóng góp chi phí với những khách
hàng khác cho kênh liên lạc đó là như thế nào. Một dạng kỳ lạ hơn được đưa ra
với tên gọi là mạng “lai” (“hybrid” Network), với một kênh CATV được sử
dụng để lưu thông theo một hướng và một đường ISDN hoặc gọi số sử dụng cho đường
trở lại. Nếu muốn cung cấp thông tin trên Internet, bạn phải xác định chắc chắn
rằng “kênh ngược” của bạn đủ khả nǎng phục vụ cho nhu cầu thông tin của khách
hàng của bạn.
- Frame relay. Frame relay “uyển chuyển” hơn đường thuê bao. Khách hàng
thuê đường Frame relay có thể mua một dịch vụ có mức độ xác định – một “tốc độ
thông tin uỷ thác” (“Committed Information Rale” – CIR). Nếu như nhu cầu
của bạn trên mạng là rất “bột phát” (burty), hay người sử dụng của bạn có
nhu cầu cao trên đường liên lạc trong suốt một khoảng thời gian xác định trong
ngày, và có ít hoặc không có nhu cầu vào ban đêm – Frame relay có thể sẽ kinh tế
hơn là thuê hoàn toàn một đường T1 (hoặc T3). Nhà cung cấp dịch vụ của bạn có
thể đưa ra một phương pháp tương tự như là phương pháp thay thế đó là
Switched Multimegabit Data Service.
- Chế độ truyền không đồng bộ (Asynchoronous Trangfer Mode – ATM). ATM
là một phương pháp tương đối mới đầu tiên báo hiệu cùng một kỹ thuật cho mạng
cục bộ và liên khu vực. ATM thích hợp cho real-time multimedia song song
với truyền dữ liệu truyền thống. ATM hứa hẹn sẽ trở thành một phần lớn của mạng
tương lai.
- Đường vi sóng (Microware links). Nếu cần kết nối vĩnh viễn đến nhà
cung cấp dịch vụ nhưng lại thấy rằng đường thuê bao hay những lựa chọn khác là
quá đắt, bạn sẽ thấy microware như là một lựa chọn thích hợp. Bạn không
cần trả quá đắt cho cách này của microware, tuy nhiên bạn cần phải đầu tư
nhiều tiền hơn vào lúc đầu, và bạn sẽ gặp một số rủi ro như tốc độ truyền đến
mạng của bạn quá nhanh.
- Đường vệ tinh (satellite links). Nếu bạn muốn được chuyển một lượng
lớn dữ liệu đặc biệt là từ những địa điểm từ xa thì đường vệ tinh là câu trả
lời. Tầm hoạt động của những vệ tinh cùng vị trí địa lý với trái đất cũng tạo ra
một sự chậm trễ (hoặc “bị che dấu”) mà những người sử dụng Telnet có thể cảm
nhận được
